Hohe Messe

 

Over de Hohe Messe

De Hohe Messe (oftewel de B-mineur Mis, of BWV 232) is een Katholieke Hoogmis bestaande uit Kyrie, Gloria, Benedictus, Sanctus en Agnus Dei. De lutherse Johann Sebastiaan Bach heeft de oude latijnse tekst van de katholieke hoogmis hierbij gebruikt als geraamte voor zijn eigen Hohe Messe. Het geheel is echter niet in een keer door Johann Sebastiaan Bach geschreven, maar door de jaren heen bij elkaar gevoegd. In de eerste helft van de 18e eeuw was het namelijk gangbaar om tijdens kerkdiensten in de regio Leipzig (waar Bach een vaste aanstelling had als componist) alleen het Kyrie, Gloria en Sanctus uit te voeren. De Kyrie en de Gloria werden in 1733 door Bach aan het hof van Dresden gepresenteerd. De Sanctus dateert uit 1724, toen het voor het eerst met Kerstmis werd opgevoerd. Bach completeerde het werk in de laatste jaren van zijn leven 1747-1749 door het geheel samen te voegen en er de Benedictus en de Agnus aan toe te voegen.

Voorzover bekend is dit geheel pas voor het eerst uitgevoerd na Bach’s dood in 1750. Dat zal een van de redenen zijn waarom de Hohe Messe wordt beschouwd als zijn muzikale testament. Kenners beamen de testamentaire status van het stuk ook omdat het een muzikaal meesterwerk is, waaruit niet alleen het technische kunnen van de Meester spreekt, maar ook een legaat voor de toekomst. In dit stuk laat de meester zijn muzikale beheersing van de vocale muziek zien.
Tot aan zijn dood is hij dit complexe stuk van solo’s, duetten, kwartetten en koren blijven bewerken. In het Kyrie/Gloria- deel van de mis (dat een bijna op zichzelf staand stuk is) is bijvoorbeeld plaats gemaakt voor een solo van elk van de vijf stemmen en wordt elk instrument in zijn eigen deel benadrukt.

Uitvoeringen
In 2007 heeft de Nederlandse Bach Vereniging onder leiding van dirigent Jos van Veldhoven op CD uitgegeven. Volgens deze dirigent is: “Elke nieuwe uitvoering van de Hohe Messe een wereldpremière”. De componist heeft namelijk nergens in de partituur aanwijzingen gegeven over hoe het moet worden uitgevoerd, zoals in welk tempo of in welke bezetting. De Nederlandse Bachvereniging heeft ervoor gekozen om het stuk op CD uit te voeren in een kleine bezetting, omdat er in de Thomaskirche in Leizig (waar Bach een levenslange aanstelling had als componist) ook geen plaats was voor een numeriek grote uitvoering. Bovendien geeft een groter koor meer logheid aan de mis en dat kan volgens dirigent Jos van Veldhoven niet de bedoeling van Bach zijn geweest.